Қазақ хандықтың 550 жылдық қазақша сөйле / Тайчибеков Ермек Қантардың 18-зi 2015

Соңғы кезде мен адамдармен сөйлескен кезде , аңыз әңгімелерді оте коп еститин болдым , бул аңыз қазақ елинин аса оте мықтылыгы , мыктылардын ишинде аса мыкты болганы , оте керемет халык болғандығы , казах халқы батыр , өмір бақи соғысып , сол соғыс аркылы мнау қазіргі 2.7. млн.шаршы шақырым жерді алғанын естимин .
Сол анызды , қазіргі 10 млн казак елинин ата-бабасы болдырган екен .
Әр абыр -ойлы қазақтан қазақ жайында сураганда , үлкен-керемет мактаныш жауап аласын , казах ең мықты халық , Казахстан дуние -жузинде жери бойынша 9-ши орын алады .
Мен онда сондай оймен салыстыратан болсам , якут халкын алайық онда .
Сонда якут халқының жери Казахстанан улкен емеспе , ал халқы 10 млн адам емес , коп болса 500 ( бес жуз )мыңнан аспайды . Сондай оймен салыстырсак, якут халқы казах халқынан 20-есе ақылды , 20( жиырма ) — есе мықты , 20- есе батылды болғаныма ?
Егер якут халқының жери казах халқының жеринен улкен болса .
Бірақ мен қазір корип турган жоқпын сол керемет казах елинин немесе якут халкынын сонша дуние жузин баскарып отырғанын .

Анау Африка материгинде Чад деген мемлекет бар , жери казах халкынан, немесе якут халкынан кем емес .
Мен ойлам , сол Чад елинин билгиштери оз елине сондай аңыздарды айтатынын шыгар ,
бизде жер коп , себеби биз мыкты халыкпыз , ата-бабалырымиз оте керемет Батылды болган , деп айтатын болар .
Ал енди қазақ жерине келетин болсак , былай болган .
550 жыл бурын еки Өзбек ағынды Жанибек мен Керейди Ортаңғы билік оз сулы , жаксы , кунарлы жеринен куып тастаган , солтүстік жерине қарай , мүмкін салық толемеген немесе басқа да бир қимыл истерине .
Жанибек пен Керей ешкім мен соғысқан емес , олар оз адамдары мекен жинаып , биринши Шу мен Талас өзендері бойында , содан солтүстік ке карай суык , аш шөл далаға аяқ баскан.
Өздерің Казахстан кандай жер екенін білесіңдерме ?
Бәйтерек , хан Шатырдын суретин көрсетуге, айтудың қажеті жок , ол халыка маңызы жок жай ғимарат әшекей , халықтың көзін алдауға салынған .
Ашыгыны келетин болсақ ағайын , Казахстан ол сусыз улкен шол-дала .
Мойынкум , Кызылкум , Тюратам , Сарыарка .
Мен барлық жеринде болдым , оз көзімен корип , колымен устап , ауасымен тыныс алып , озимнен сол жерлердің ойын тынысын өткіздім , шол-далада тұрған коп деген ауылдарға тоқтап , бир-еки кунге конып, Казахстан ол кандай жер екенін түсіндім .
Казахстанның коп жери ол жарамсыз шол-дала жер , күннің ыстыгынан жанып писип , жатқан , жер мен жел .
Гүжілдеп желдің дауысы жатсаң да, тұрсаң да , кысы да жазы жел дауысы ,
Якутия жери қазақстанға қарағанда аса бай жане қызықты , бир адам бысына шыққанда , бир кол ( озера) мен еки өзенің ағысы болады .
Мине, Якутия жери осындай .
Казахстан жерин ешким жаулап алган емес , шөл -дала негізінде ешкімге қызық -емес кажеты жок болатын .
Соғыс деген шол-далада емес , соғыс деген халқы бар жерде , кол( озера ) мен өзендері мол жерде , сауда-саясатты маңызы бар жолдарда , улкен базарлар, сатушылар бар жерлерде соғыс болган . Сондай жерлерде маңызы қажет халыққа , адамға табыс әкелетит жерлерде соғыс үні унеми биттпеди .

Сосын маңызы аса емес шол-далага Орыс халкы келді , талай қалалар соқты .
Су -кубырын , канализацияны калай қолдануын үйретті қазақ елине .
Киіз -уйден де басқа уйде туруын үйретті . Тамакты қолмен емес касыкпен жеуге болатынын көрсетті . Мал -бакканнан баска , кітапхана , театрга баруын көрсеттіп үйретті .
Орыс ели , Кеңес Одагы ( СССР ) кезинде оз дастарқанынан нанын бөліп
қазіргі есеп бойынша қазіргі казакстан жерине 5 (бес) трлн. $ АҚШ долларының құны бар қаражатты , қалалар , темир-жол, тас жол , завод , фабрикалар , букул казыр колданып келе жатқан инфраструктурага аямай каражат жаратқан.
Орыс ели қаражатты ар турли ойын сауық маңызы жок мейрамдар ға емес , қалыктын турмыс тиршилигине қажетті мынызы бар проектылерге куш- каражатты жараткан .
Кремль казах елине , коркендеп осуине букул оз абыройы мен күшін жаратып , казах елинин ортаңғы гасыр омир сүру салтынан , қазіргі стандартарга сай омир суруне 15-20жыл ишинде жеткізіп әкелді.
Орыс ели казах халқына жазу алфавит пенен есепті үйретіп , казах елинин абыр-ойын, сана сезиминин каланганына оте маңызды себеп болды.
Казах елинин ишинде , билимдилерды маңызы бар жерлерде басшылық етип сайлады , қазақ -орыс деп болмей тек абыр-ойы мен билимине карады.
Ал енди создин Ашыгын айтатын болсақ қазіргі казах елинин байлыгы мен саясат орны баска елдерге қарағанда ол казах елини курмети емес ол орыс елинин құрметті .
Себеби Орыс ели, жерді зерттеп , көптеген каражат жаратып, орыс галымдарыменен жердеги құнарлы шики зат, мунай , газ, алтын , кумис, темир, тагы да басқа кунарлы металдарды өңдеп , темир жол , ондей зауыттарды салып, казак елине дайындап , қолыңа устатып берді де , үндемей кетті . Артынан рахмет естиген жоқ . Сыйлады да кетті .
Мен қазақ елимды төмен етин отырганым жокпын.
Создин манызды шиндылын айтып отырмын .
Шындык сондай болса не истеймин енди ?
Егер адам әрең мектепті (3) уш деген багасына битирип , жоғары оку орнына тусе алмаса , сол адам ды ғылым маманы немесе ғылым докторы деп аудауға болмайды казак агаиндарым менин .
Ия . Бул меним халқым , ата-бабама рахмет айтамын .
Мен казахпын деп айтқаңнан ешкашан уялган емеспин .
Егер мумкиндик туындайтын болса , мен тағы да казах болып туылатын едим.

Ермек Тайчибеков . 18. қантар .2015 жыл..

Поделиться в соц. сетях

Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники

Добавить комментарий